De Kiekeboes zagen het levenslicht in Het Laatste Nieuws en De Nieuwe Gazet op 15 februari 1977. Geestelijke vader Robert Merhottein (Merho) was toen 29 jaar oud en had niet het minste vermoeden dat zijn personages zouden uitgroeien tot de meest populaire strip(anti)helden van Vlaanderen.

Toegegeven, 1977 is niet helemaal correct. Meer nog: Merho deelt het geestelijke vaderschap met zijn broer Walter. Het was namelijk Walter die als poppenspeler in 1958 zijn poppenkasttheater Knik en Knok, bestaande uit een pop met een grote zwarte snor en een booswicht in ruitjespak, omdoopte tot Poppentheater Kiekeboe.

Begin jaren 70 probeerde de jonge Merho, die de kneepjes van het stripvak had geleerd bij Studio Vandersteen, al een strip uit te tekenen rond Kiekeboe. Verder dan acht pagina’s kwam hij echter niet. In 1977 lukte het hem wel en maakte hij van Marcel Kiekeboe en de naïeve dief Balthazar de hoofdrolspelers in ‘De Wollebollen’ (nummer 1). Zijn broer bleef intussen poppenspeler en dat nog tot 2002. Drie jaar later stierf hij.

In mei 2010 werd de reeks omgedoopt van Kiekeboe tot De Kiekeboes. Momenteel verschijnt de strip in voorpublicatie in de kranten Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg.

Kiekeweetje: Walter Merhottein kreeg van zijn broer Robert een cameo in ‘De pili-pili pillen’ (nummer 21). Wanneer Fanny en haar vriendje Frans Brood op de snelweg rijden, staat Walter met zijn bestelwagen Poppenspel Kiekeboe aan de kant van de weg.

De wissel

Kiekeboe werd aanvankelijk gedrukt bij Uitgeverij J. Hoste, waar niet echt geloofd werd in de reeks. ‘De Wollebollen’ verscheen in een oplage van slechts 5 000 exemplaren en pas erg laat, in 1985, schakelde de uitgeverij over naar kleurendruk. Opmerkelijk was dat het eerste ingekleurde Kiekeboe-album, ‘Het lot van Charlotte’ (nummer 30), opnieuw gevolgd werd door een album in zwart-wit (‘Klavertje vier’). De verklaring was echter eenvoudig: ‘Klavertje vier’ bestaat uit vier afzonderlijke kortverhalen die Merho eerder had uitgewerkt. Bovendien verscheen het album in 1984, een jaar voor ‘Het lot van Charlotte’.

In 1990, vanaf album 46 (‘Konstantinopel in Istanboel’), maakte Merho de overstap naar Standaard Uitgeverij. Hoste wilde zich volledig toeleggen op het uitgeven van kranten en Standaard Uitgeverij was er al een tijd op gebrand om Kiekeboe in haar portefeuille op te nemen. Het bleek een gouden zet, want na de overstap steeg de oplage énorm: van 50 000 naar 100 000 exemplaren per album. De voorbije veertig jaar werden er trouwens al meer dan 25 miljoen albums verkocht.

Kiekeweetje: Over kleur gesproken: Merho’s vrouw Ria Smits verzorgt de inkleuring van De Kiekeboes. Dochter Ine houdt zich bezig met de digitale inkleuring van de oude verhalen.

De antihelden

De Kiekeboes is een typische Vlaamse familiestrip met personages die eerder antihelden dan helden zijn. Hoewel Marcel Kiekeboe aanvankelijk het hoofdpersonage was, werd en wordt hij steeds meer in de schaduw gezet door zijn sexy dochter Fanny. Verder heb je kleine broer Konstantinopel, een snuggere puber die graag in het virtuele vertoeft, en is er Marcels vrouw Charlotte. Zij groeide in de loop der jaren uit van flauw huismoedertje tot een assertieve en zelfstandige vrouw.

De voorbije veertig jaar maakten ook heel wat – voor het publiek vaak herkenbare – nevenpersonages furore: familie als Moemoe en Nonkel Vital, buren Leon Van Der Neffe en Fernand Goegebuer, simpele snoodaard Balthazar en de ietwat gevaarlijkere exemplaren Dédé la Canaille en Timothea Triangl…

Dat Merho zijn verhalen, zoals vermeld, steeds meer rond Fanny laat draaien, blijkt eveneens uit de vele recente nevenfiguren die rond haar opgebouwd werden. Zo heb je af/aan vriendje Jens en beste vriendinnen Alanis en Tomboy.

Kiekeweetje: Pas in ‘De anonieme smulpapen’ (nummer 24) komt het publiek te weten dat Kiekeboe’s voornaam Marcel is. Het is restaurantkeurder Kreuvett die hem in dat album expliciet naar zijn voornaam vraagt.

De actualink

Merho hield er in het begin van zijn carrière erg van om met zijn verhalen in te spelen op de actualiteit. Zo is ‘De dorpstiran van Boeloe Boeloe’ (nummer 3) een parodie op Idi Amin Dada, een dictator uit Oeganda in de jaren 70. Omdat dergelijke albums al snel gedateerd raakten, koos Merho later voor een meer subtiele aanpak.

Sinds de jaren 90 zit de auteur niet verlegen om actuele maatschappelijke thema’s te verwerken in De Kiekeboes. Zo laat slechterik Timotheus Triangl zich ombouwen tot vrouw (Timothea Triangl) in ‘Zeg het met bloemen’ (nummer 57) en scheiden buurman Leon en diens vrouw Carmella Van der Neffe in ‘En in kwade dagen’ (nummer 112). Albumtitels als ‘Het boerka complot’ (nummer 105) en ‘De wokchinees’ (nummer 113) spreken ook voor zich.

Niet alleen deze actuagebonden verhalen maken het publiek van De Kiekeboes erg volwassen, ook durft Merho zijn albums geregeld te doorspekken met een vleugje erotiek. Een blote borst is voor de auteur geen issue en het sexappeal van Fanny wordt maar al te graag/vaak uitgespeeld. Of wat te denken van een taalgrapje als Verzekering De Stier: Wij dekken alles? Of van Tomboy, één van Fanny’s vriendinnen die bijverdient als prostituee?

Merho houdt er aan om te experimenteren met zijn personages, hun gedrag én hun looks. Sinds in 2010 de naam van de reeks veranderde en ook de vormgeving van de albums een facelift kreeg, dragen de personages in elk album nieuwe kledij. Met dit uniek concept houdt Merho, ook veertig jaar na zijn debuut, De Kiekeboes op en top hedendaags.

Kiekeweetje: Het personage Tomboy destileerde Merho uit Rooie Doortje, een onvoltooid project in samenwerking met collega-striptekenaar Dirk Stallaert. Rooie Doortje vertelde het verhaal van een studente seksuologie uit de hogere klasse die plots zonder financiële middelen komt te staan en beslist om bij te verdienen als prostituee.

De medewerkers

In januari 2003 besloot Merho in zee te gaan met tekenaar Dirk Stallaert. Deze laatste tekende, Merho bedacht de scenario’s. Stallaert, die zich eerder al had toegelegd op het uittekenen van de laatste Nero-avonturen van Marc Sleen, vond echter dat de Kiekeboe-stijl hem niet lag en besloot zijn tekenpen neer te leggen eind 2005.

Anno 2017 zijn het Thomas Du Caju en Kristof Fagard die Merho bijstaan met het tekenen van De Kiekeboes. Tekenaar Steve Van Bael (bekend van de reeks Figaro) hielp Merho van 2006 tot 2008.

Kiekeweetje: In 2010, bij de lancering van De Kiekeboes, kreeg ‘De affaire Chichi’ (nummer 91) vier extra uitgaves met telkens een verschillende cover.

De buitenbeentjes

Sinds 77 verschijnen er niet alleen strips, maar ook heel wat gadgets en hebbedingen van De Kiekeboes: Parastone stripbeeldjes, puzzels, wijn, bier, vingerhoedjes, GSM-covers, een dekbedovertrek… Je kan het zo gek niet bedenken. Veel van deze prualaria zijn intussen felbegeerde verzamelobjecten geworden, evenzeer als de vele luxe-uitgaven van albums of eerste drukken uit de beginjaren. Zo is een origineel exemplaar – in perfecte staat – van ‘De Wollebollen’ momenteel een slordige 400 euro waard en worden dagelijks tientallen items van De Kiekeboes op veilingssites verkocht.

Kiekeweetje: Merho probeerde de voorbije veertig jaar ook in het buitenland succes te oogsten met De Kiekeboes. Zo verschenen er in de jaren 2003 en 2004 zelfs zes Nederlandse albums van de reeks onder de naam Fanny en Co en werden ‘De zaak Luc Raak’ (nummer 34) en ‘Het witte bloed’ (nummer 36) in het Frans (Fanny et Cie) en het Engels (Jo and co) uitgebracht. Doorheen de jaren verschenen er ook enkele reclame-albums in het Frans, één in het Engels en zelfs één in het Duits.

Aan stoppen denkt Merho nog lang niet. Wel doet hij het sinds enkele jaren rustiger aan en verschijnen er minder frequent albums. In de toekomst hoopt de auteur het tekenwerk volledig aan Du Caju en Fagard te kunnen laten, zodat hij zichzelf meer kan verdiepen in het uitwerken van originele scenario’s.

Tekst: Christophe Moons

Lees méér van WPG